هفت صبح| دنیای ارزهای دیجیتال پر از فرازونشیبهای عجیب است. بیتکوین یک روز اوج میگیرد و فردایش عرضه زیاد میشود. اتریوم هم از این قاعده مستثنا نیست، اما در این میان، یک نسل از رمزارزها سعی کردهاند بیتوجه به سرخوشیها و وحشتهای بازار، سنگ صبور بمانند. اسمشان را گذاشتهاند استیبلکوین؛ همانهایی که ارزششان را به دلار یا طلا گره زدهاند تا نوسانهای کریپتو را از خود دور کنند. در این گزارش، نگاهی میاندازیم به این که استیبلکوینها چه هستند، کجاهای زندگی مالی ما را تسخیر کردهاند، چه خوبیها و چه بدیهایی دارند و اصلاً چرا این روزها اسمشان بیشتر از همیشه به گوش میخورد.
استیبلکوین از کجا آمد و چرا ساخته شد؟
تصور کنید یک رمزارز داشته باشید که ارزشش هر روز نوسان شدید نداشته باشد. بیتکوین گاهی خواب و خوراک را از سرمایهگذار میگیرد؛ یک روز ۵ درصد بالا میرود، روز بعد ۶ درصد پایین میآید. استیبلکوین دقیقاً برای همین ساخته شده؛ برای اینکه ثبات نسبی داشته باشد. معمولاً ارزش آن به یک دارایی باثبات مثل ارز بزرگ یا طلا وصل میشود، یا گاهی با مکانیزمهای الگوریتمی سعی میکند خودش را سر جای خودش نگه دارد. بیتکوین و اتریوم در بازههای کوتاهمدت میتوانند تلاطمهای شدیدی را تجربه کنند، اما استیبلکوینها قرار است ترمزگیر بازار باشند؛ همان نقشی که پول نقد در دنیای واقعی دارد، اما با سرعت و شفافیت بلاکچین.
اولین استیبلکوین موفق، تتر بود که در سال ۲۰۱۴ پا به عرصه گذاشت. ایدهاش ساده بود: به ازای هر توکنی که منتشر میشود، یک دلار در حساب بانکی ناشر وجود داشته باشد. این مدل ساده اما موثر، خیلی زود مورد استقبال معاملهگران قرار گرفت. دیگر لازم نبود برای فرار از نوسانات، مدام بین رمزارز و پول نقد جابهجا شوید. کافی بود دارایی خود را به USDT تبدیل کنید و خیالتان از بابت حفظ ارزش راحت باشد.
از آن روز تا امروز، بازار استیبلکوینها راه درازی را پیموده است. طبق گزارش صندوق بینالمللی پول که در آوریل ۲۰۲۶ منتشر شده، حجم تراکنشهای ماهانه استیبلکوینها به ۱.۸ تریلیون دلار رسیده است که در سال ۲۰۱۸ نزدیک به صفر بود. این یعنی استیبلکوینها دیگر فقط یک ابزار معاملاتی ساده نیستند؛ دارند به ستون فقرات اقتصاد دیجیتال جهانی تبدیل میشوند.
استیبلکوینها کجاها به کار میآیند؟
شاید فکر کنید استیبلکوینها فقط برای معاملهگران حرفهای ساخته شدهاند، اما نه، کاربردهایشان از آن چیزی که فکر میکنید، گستردهتر است. در حفظ ثبات قیمتی و نگهداری کوتاهمدت سرمایه موثر هستند. اگر نمیخواهید پولتان در نوسانات بیتکوین گم شود، آن را به استیبلکوین تبدیل میکنید و خیالتان راحت است. در بازارهای پرنوسان امروز، این ویژگی شاید ارزشمندترین کاربرد استیبلکوینها باشد.
همچنین، انتقال سریع و کمهزینه دارایی بدون نیاز به سیستم بانکی بینالمللی از طریق استیبل کوین ممکن است. فرقی نمیکند شما در تهران باشید یا توکیو؛ انتقال استیبلکوین چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد و کارمزدش هم در مقایسه با حوالههای بانکی، ناچیز است. هزینه انتقال با استیبلکوین معمولاً کمتر از ۰.۱ درصد ارزش تراکنش است، در حالی که حوالههای بانکی بینالمللی گاهی تا ۱۰ درصد کارمزد میخورند.
استیبلکوینها ابزار پایه معاملات در بازار کریپتو هستند. بیشتر صرافیها جفتهای معاملاتی را با استیبلکوین ارائه میدهند. طبق دادههای فوریه ۲۰۲۶، حجم معاملات روزانه تتر به تنهایی حدود ۷۶ میلیارد دلار است. این یعنی هر روز، دهها میلیارد دلار معامله با استفاده از این رمزارز ثابت انجام میشود.
همینطور، مدیریت ریسک در بازارهای نزولی راحتتر است. وقتی میبینید قیمتها دارد سقوط میکند، داراییهای نوسانی را به استیبلکوین تبدیل میکنید و از ریزش بیشتر فرار میکنید. در اصل، استیبلکوینها نقش پناهگاه امن موقت را در بازار کریپتو بازی میکنند. در نهایت، دسترسی آسانتر به بازارهای مالی جهانی بدون نیاز به حساب بانکی بینالمللی ممکن است. میلیونها نفر در سراسر جهان به سیستم بانکی سنتی دسترسی ندارند. استیبلکوینها برای این افراد، اولین پنجره به سوی اقتصاد جهانی را باز کردهاند.
چرا استیبلکوینها اینقدر محبوب شدهاند؟
محبوبیت استیبلکوینها بیدلیل نیست. طبق آخرین آمار کل بازار استیبلکوینها از مرز ۳۱۶ میلیارد دلار عبور کرده است. این رقم نسبت به سال قبل بیش از دو برابر شده است، زیرا ثبات دارند و سرمایهگذار میتوانید یک میلیون دلار استیبلکوین داشته باشید و نگران نباشند که فردا نصف شود. همین ویژگی ساده، بزرگترین برگ برنده استیبلکوینها در برابر رمزارزهای نوسانی است.
همچنین سرعت بالای انتقال پول در سطح بینالمللی بالاست. فرقی نمیکند چقدر پول میفرستید؛ در عرض چند دقیقه به مقصد میرسد. سیستم بانکی سنتی برای تسویه یک حواله بینالمللی گاهی چند روز زمان نیاز دارد. کاهش وابستگی به سیستم بانکی سنتی مزیت است. دیگر نیازی نیست منتظر تأیید بانک مرکزی و تسویه چندروزه باشید. با یک کیف پول دیجیتال ساده، میتوانید به هرکجا که بخواهید پول بفرستید.
کارمزد پایینتر نسبت به روشهای انتقال سنتی برای معاملهگرها مهم است. حوالههای بانکی بینالمللی گاهی تا ده درصد کارمزد میخورند، اما استیبلکوینها معمولاً کمتر از یک دهم درصد هزینه دارند. برای کارگرانی که ماهانه بخشی از درآمد خود را برای خانواده میفرستند، این تفاوت، معنای بزرگی دارد.
اما این مزیتها یک روی سکه است. استیبلکوینها اگرچه نوسان قیمتی ندارند، اما ریسکهای دیگری به همراه میآورند. استیبلکوینها هم ریسکهای خودشان را دارند. صندوق بینالمللی پول در گزارش آوریل ۲۰۲۶ خود، استیبلکوینها را «حلقه ضعیف ساختار مالی توکنیزه شده» نامیده است.
اولین و مهمترین ریسک، خطر از دست دادن ثبات است؛ یعنی قیمت استیبلکوین از سطح هدف خود (مثلاً یک دلار) فاصله بگیرد. این اتفاق نشان میدهد که هیچ استیبلکوینی، حتی بزرگترینها، صددرصد در برابر بحران مصون نیستند.همچنین متمرکز بودن برخی پروژهها و امکان مسدود شدن داراییها وجود دارد. اگر یک نهاد مرکزی کنترل قرارداد هوشمند را در دست داشته باشد، میتواند داراییهای شما را مسدود کند. ریسکهای قانونی و نظارتی نیز وجود دارد. بعضی کشورها استفاده از استیبلکوینها را محدود کردهاند یا قوانین سختگیرانهای برای ناشران وضع کردهاند. با این حال، خبر خوب این است که قوانین شفافتری در حال شکلگیری است. قانون GENIUS در ایالات متحده که تصویب شد، اولین چارچوب جامع فدرال برای تنظیم استیبلکوینها را ایجاد کرده است.
نبود شفافیت در برخی پروژهها بهویژه در مورد ذخایر و پشتوانهها. شما نمیدانید واقعاً به ازای هر یک دلار استیبلکوین، یک دلار در حساب بانکی ناشر وجود دارد یا نه. تتر سالها با این اتهام مواجه بود که ذخایر کافی ندارد. هرچند امروز شفافیت بیشتری دارد، اما هنوز این نگرانی وجود دارد.
وابستگی به کیفیت و صحت پشتوانه نیز مطرح است. اگر پشتوانه یک استیبلکوین اوراق قرضه سمی باشد، کل پروژه در خطر است. واقعه سقوط بانک سیلیکون ولی در سال ۲۰۲۳ که باعث شد USDC برای چند روز از ارزش خود فاصله بگیرد، نشان داد که حتی بزرگترین پروژهها هم در برابر بحرانهای سیستم بانکی سنتی آسیبپذیرند.
درست برخلاف فلسفه اولیه بیتکوین، در استیبلکوینهای متمرکز سرمایهگذار مجبور است به یک شرکت خصوصی اعتماد کند. این اعتماد، گاهی مثل ماسه از لای انگشتان میلغزد. شاید بزرگترین ریسکی که کمتر کسی به آن توجه میکند، همان چیزی است که IMF به آن اشاره کرده: تسویهحساب آنی در بلاکچین، فرصت مداخله نظارتی را از بین میبرد. در بازارهای سنتی، تسویه دو روز طول میکشد و ناظران فرصت دارند قبل از گسترش بحران، دست به کار شوند. اما در دنیای استیبلکوینها، همهچیز در لحظه اتفاق میافتد. یک هک یا یک بحران نقدینگی، ظرف چند دقیقه به کل سیستم سرایت میکند.
واقعیت این است که استیبلکوینها از نظر حریم خصوصی مزایا و محدودیتهایی دارند. در سمت مزایا، امکان انتقال دارایی بدون محدودیت جغرافیایی دارید و وابستگی به بانکها و واسطههای مالی کاهش مییابد. برای کسی که در ایران زندگی میکند و به سیستم بانکی بینالمللی دسترسی ندارد، همین «نیمهناشناس بودن» هم یک موهبت بزرگ است، اما در سمت محدودیتها، تمام تراکنشها بر بستر بلاکچین ثبت و قابل مشاهده هستند؛
یعنی هر کسی با یک بلاکچین اکسپلورر ساده میتواند ببیند چه مبلغی از چه آدرسی به چه آدرس دیگری رفته است. شرکتهایی مثل چینالیسیس میتوانند تراکنشها را تا صرافیها ردیابی کنند، علاوه بر این، استفاده از صرافیها معمولاً مستلزم احراز هویت است. وقتی شما استیبلکوین خود را به صرافی میفرستید و میخواهید به پول نقد تبدیل کنید، صرافی میداند که این دارایی از کیف پول شما آمده است.
بنابراین برخلاف تصور عمومی، رمزارزها کاملاً ناشناس نیستند؛ در سطحی نیمهناشناس عمل میکنند. از سوی دیگر، قوانین جدید الزامات سختگیرانهای برای ناشران استیبلکوین در زمینه مبارزه با پولشویی و تحریمها ایجاد کرده است. این یعنی رگولاتورها دارند به سرعت شکافهای حریم خصوصی را میبندند و استیبلکوینها را به ابزاری شفافتر و قابل ردیابیتر تبدیل میکنند.
