هفت صبح| هفته پایانی فروردین ۱۴۰۵، برای بازار خودرو ایران هفته عجیبی بود. برخلاف همه پیشبینیها که میگفتند با افزایش تنشهای سیاسی و انتظارات تورمی، همچنین آسیب صنعت خودرو و پتروشیمی قیمتها باید اوج میگرفت، اما بازار تقریباً آرام ماند. نه خبری از جهشهای میلیاردی بود و نه صفهای میلیونی برای خرید خودروهای کارخانهها شکل گرفت. البته طبق تجربه گذشته آرامش بازار خودرو همیشه یکباره به هم میریزد، شاید به همین دلیل است که بعضی خودروها آرامآرام دارند مرزهای قیمتی جدیدی را فتح میکنند. این را هم نباید فراموش کرد که این روزها دیگر هیچ خودروی اقتصادی زیر یک میلیارد تومان پیدا نمیشود، به همین دلیل کاهش قدرت خرید مردم هم بیتاثیر نیست.
در حال حاضر خریدارها میخواهند ببینند جنگ چه میشود، فروشندهها منتظر بودند ببینند قیمت ارز به کجا میرسد. نتیجه وضعیت کنونی شد یک «بازار انتظاری». در این فضای سرد، قیمت خیلی از مدلها نسبت به زمستان ۱۴۰۴ تقریباً ثابت ماند و تغییرات جزئی، فقط در بعضی خودروهای پرفروش در قیمت بازار آزاد دیده شد. از طرفی در شرایطی که قدرت خرید مردم پایین آمده در نوع خودرو هم مجبورند کوتاه بیایند، برای نمونه خریداران مجبورند نسخه دندهای بخرند و زیر اتوماتها در حال رقابت با خودروهای خارجی هستند.
درواقع خودروهای ایرانی دارند آرامآرام به قیمت خودروهای وارداتی نزدیک میشوند. تارا اتوماتیک V۴ LX هم به مرز ۲.۱ میلیارد تومان رسیده و «ریرا» با ۲.۷۵ میلیارد تومان، خودش را به جمع خودروهای نیمهلوکس بازار رسانده است. همچنین دنا پلاس اتوماتیک را اگر بخواهید از نمایندگی بخرید، قیمت کارخانهاش یک میلیارد و ۷۲۴ میلیون تومان است، در بازار آزاد، نیز دو میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان دست به دست میشود. این وضعیت تقریباً بر همه بازار حاکم است و حتی قیمت خودروهای سایپا نیز به یک میلیارد تومان نزدیک شده. برای نمونه ساینا اس نزدیک ۹۶۰ میلیون تومان است. به همین دلیل بازار خودرو در فروردین ۱۴۰۵ با کمترین سطح معاملات در رکود به سر ببرد.
دلایل افزایش رکود بازار خودرو
اگر قیمتهای روزهای اخیر را کنار هم بگذارید، میبینید بازار خودرو در این هفته یک روند افزایشی آرام اما پیوسته داشته. از روز ۲۵ فروردین، پژو ۲۰۷ اتوماتیک ۹۰ میلیون تومان گران شده و به یک میلیارد و 120 میلیون رسید. ریرا هم ۹۰ میلیون تومان بالا رفته و در کانال دو میلیارد و ۸۵۰ میلیون رفته است. تقریبا همه خودروها در بازار آزاد حدود ۵درصد افزایش داشتهاند، چون دلالها این قیمتها با تورم عمومی را مقایسه میکنند، درحالی که صنعت خودرو در یکسال گذشته سه بار گران شدهاست.
بنابراین اینکه بازار خودرو ایران در هفته پایانی فروردین ۱۴۰۵، با وجود همه تنشها و انتظارات تورمی، واکنش هیجانی نشان نداد، به معنای رکود بازار، عدم تقاضای فعال است، از طرف دیگر وقتی آخرین افزایش قیمت خودرو زمستان سال ۱۴۰۴ بوده، افزایش در مقطع کنونی توجیهی ندارد، مگر به اندازه سهمی که هزینه دستمزد روی قیمت پایانی اثر دارد.
بنابراین بازار خودرو هنوز در حالت انتظار به سر میبرد. اگر تحولات سیاسی و اقتصادی در روزهای آینده مسیر مشخصی پیدا کند، بازار خودرو هم واکنش نشان خواهد داد. تا آن زمان، قیمتها احتمالاً با نوسانات محدود اما روند صعودی آرام همراه خواهند بود. بهار ۱۴۰۵ شروع شده اما فعلا تکلیف بازار خودرو روشن نخواهد شد.از آنجایی که دیگر هیچ خودروی اقتصادی زیر یک میلیارد تومان در بازار یافت نمیشود، عملا رکود بازار خودرو عمیقتر خواهد شود و عمدتا رقابت خودروهای داخلی و وارداتی افزایش خواهد یافت.
خودروهای وارداتی در رقابت با داخلیها
واقعیت تلخ این روزها این است که خودروهای ایرانی دارند آرامآرام به قیمت خودروهای وارداتی نزدیک میشوند. به طوری که خودروهای وارداتی اقتصادی در محدوده ۲.۵ تا ۳.۵ میلیارد تومان در نوسان هستند و عملاً مرز قیمتی برخی خودروهای داخلی و خارجی اقتصادی تقریباً از بین رفته است. شاید مهمترین دلیل این است که بازار خودرو به دلیل کاهش قدرت خرید مردم و افت تقاضای موثر، دیگر آن بازار داغ سابق را ندارند. از این رو خودروهای وارداتی هم چندان تکان نخوردند.
تویوتا کرولا، هیوندای النترا و کیا سراتو و ... فروردین ۱۴۰۵ همگی با نوسانات کمتر از ۲ درصد، تقریباً سر جای خود ماندند. این اختلاف رفتار، نشانه مهمی است. بازار خودروهای داخلی بیشتر از هر چیز تحت تأثیر «انتظارات تورمی» و رفتار دلالان قرار دارد، اما خودروهای وارداتی، قیمتشان به عوامل دیگری مثل نرخ ارز، موجودی انبارها و سیاستهای گمرکی گره خورده است. تا زمانی که این متغیرها روشن نشود، بازار خارجیها هم در حالت انتظار باقی میماند.
هرچند نباید نادیده گرفت که واردات خودرو به ایران دو ماه اخیر کاهش یافته است. دلیل اصلی این کاهش، جنگ و توقف کشتیهای حامل خودرو بوده است. قبلا بیشترین سهم واردات در این دوره متعلق به خودروهای چینی با ۶۲ درصد (عمدتاً برندهای چری، امجی و لیفان)، خودروهای کرهای با ۲۳ درصد (هیوندای و کیا) و خودروهای ژاپنی با ۹ درصد (تویوتا و مزدا) بوده است. مابقی سهم مربوط به خودروهای اروپایی و هندی بوده و احتمالا در صورت توافق مذاکرات با آمریکا خودروهایی از شرکتهای اروپایی و آمریکایی سهمی از بازار بگیرند. اما اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، تا پایان تابستان با کمبود شدید خودروی خارجی در بازار مواجه خواهیم شد. این کمبود، خودش میتواند موتور محرکی برای جهش قیمت در نیمه دوم سال باشد.
رونق بیشتر پس از مذاکرات
اگر محاصره دریایی ظرف دو ماه آینده پایان یابد و کشتیهای حامل خودرو بتوانند در بنادر جنوب پهلو بگیرند، انتظار میرود قیمت خودروهای خارجی رشد چندانی نکند، در این سناریو، خودروهای وارداتی دوباره از رقابت قیمتی با محصولات داخلی فاصله میگیرند و بازار به تعادل نسبی میرسد. اگر محاصره طول بکشد و هیچ خودروی جدیدی وارد کشور نشود، بازار خودروهای خارجی عملاً از بین میرود و تنها خودروهای دست دوم موجود در بازار خرید و فروش میشوند. در این سناریو، خودروهای وارداتی به کالایی لوکس و بسیار گرانقیمت تبدیل میشوند که تنها قشر مرفه جامعه توان خرید آن را دارند. از این رو به محض اینکه تکلیف مذاکرات و محاصره روشن شود، بازار خودروهای وارداتی رونق بیشتری پیدا خواهد کرد.
